103 дня за решеткой. Катерина Борисевич
Коронавирус: свежие цифры
  1. Минчанка из списка Forbes отсидела 20 суток и рассказала о «консервативном патриархате» в Жодино
  2. «Шахтер» впервые стал обладателем Суперкубка Беларуси, победный пенальти забил вратарь
  3. Ватные палочки, серные пробки. Врач — о том, из-за чего еще слух может стать хуже
  4. Жуткое ДТП в Волковысском районе: погибли три человека, в том числе новорожденный ребенок
  5. Нет ни документов, ни авто. В правительстве объяснили, как снять с учета такую машину, чтобы не платить налог
  6. Водители жаловались, что после поездки по М10 не могут отмыть машины. Вот что рассказали дорожники
  7. Беларусбанк вводит лимиты по некоторым операциям с банковскими карточками
  8. «Пары начинались в 3 утра». Белорусы, которые учатся в Китае, не могут вернуться в вуз
  9. Прививать всех желающих от COVID-19 начнут в апреле. Вакцина будет от белорусского предприятия
  10. Был боссом Дудя, построил крутой бизнес в России, а сейчас помогает пострадавшим за позицию в Беларуси
  11. Лукашенко рассказал о подробностях переговоров с Путиным
  12. Виктор Лукашенко получил звание генерал-майора запаса. Предыдущее его известное звание — капитан
  13. Вот почему он стоит больше 100 тысяч евро. В Минск привезли первый Mercedes S-класса нового поколения
  14. «Деревня умирает! Здесь живут 4 человека — и все». История Анатолия, который работает в автолавке
  15. Какой будет погода весной и стоит ли прятать теплые пуховики в марте
  16. «Готовились к захвату зданий в Гомеле». СК — об экстрадиции Тихановской и деле в отношении ее доверенных лиц
  17. «Радуюсь „мягкому“ приговору для невиновных людей». Известные белорусы — о приговоре врачу и журналисту
  18. Минское «Динамо» проиграло СКА в первом матче Кубка Гагарина
  19. Светлана Тихановская прокомментировала видео СК по ее делу
  20. Что известно о «собственной ракете для „Полонеза“», которую создали в Беларуси
  21. Латушко ответил жене Макея: Глубина лицемерия и неспособность видеть правду и ложь просто зашкаливает
  22. В Витебске увольняют Владимира Мартова — реаниматолога, который первым в Беларуси честно говорил о ковиде
  23. Приговор по делу о «ноль промилле»: полгода колонии журналистке TUT.BY и два года с отсрочкой врачу
  24. Чиновники обновили базу тунеядцев. С мая с иждивенцев будут брать по полным тарифам за отопление и газ
  25. Суд по делу «ноль промилле», новые задержания, планы по экстрадиции Тихановской. Что происходило 2 марта
  26. «Подошел мужчина в одежде рыбака». Как судили пенсионерок, задержанных на выходе из электрички
  27. Горбачев: Я не раз говорил, что Союз можно было сохранить
  28. «Единственным справедливым решением был бы оправдательный приговор». Заявление TUT.BY по делу «ноль промилле»
  29. С 2 марта снова дорожает автомобильное топливо
  30. Суды над журналистами, маникюр прокурора, морозы и снег. Февраль-2021 — в фотографиях TUT.BY


Фота: аўтара, Сяргея Раманоўскага і Нэлі Арцёменка,


 
Адным цудоўным чэрвеньскім вечарам гады два таму вырашылі мы з сябрамі пападарожнічаць па Уздзеншчыне на роварах. І ўжо ў бліжэйшую суботу зранку мы сустрэліся на станцыі Інстытут культуры, набылі квіткі на электрычку ды паехалі.



Ад станцыі Энергетыкаў да г.Узда дарога ў 20 км пралятаецца хутка.

Даехаўшы да мястэчка, адразу кіруемся да Крыжаўздзвіжанскага касцёла. Храм быў збудаваны з дрэва ў 1798 г., а цагляная брама ля яго - напачатку XX ст. Доўгі час тут месціўся Дом культуры, але цяпер будынак прызнаны аварыйным і паціху разбураецца.




Праз дарогу ад касцёла стаіць царква Св. Пятра і Паўла, 1905 г. пабудовы - вельмі традыцыйнае для беларускіх мястэчак суседства. У горадзе захавалася і шараговая забудова к.ХІХ – пач. ХХ ст. (бровар, будынак пачатковага вучылішча ды інш.)

Ва Уздзенскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей (вул.Школьная 4а) мы патрапілі акурат у абед, таму давялося крыху пагуляць вакол. Затое пасля музейныя супрацоўнікі арганізавалі нам ахоўваемую велапаркоўку.

У музеі дзейнічае шэраг экспазіцыйных заляў, дзе можна пабачыць тое-сёё сапраўды ўнікальнае і цікавае (да прыкладу, крэсла з наднёманскага палацу Наркевічаў-Ёдкаў – адзінае, што захавалася ад усяго іх радавога багацця).

Асобна размешчаная этнаграфічная экспазіцыя “Хатка ганчара” адлюстроўвае асаблівасці сялянскага побыту XIX ст.

 



 

Не абмінулі мы і вядомую праз сваю незвычайную форму капліцу-пахавальню, узведзеную ўладальнікамі мясцовых земляў Завішамі ў 1800 г. Знайсці яе можна на могілках (мы заязджалі з боку вуліцы Першамайскай). Парадавала, што нягледзячы на багатую расліннасць наўкола, сам склеп дагледжаны і не нагадвае сметнік.

Нарэшце рушылі далей. Неўзабаве збочылі на палявую дарогу, што бяжыць між Нёманцам і меліяратыўным каналам.

І праз нейкі час патрапілі ў вёску Каменнае, на ўскрайку якой ляжаць некалі прынесеныя сюды ледніком валуны. Месца вакол вялізных камянёў выдатна абсталяванае для адпачынку. Гэтым мы і скарысталіся, зладзіўшы тут абед.

Наперадзе нас чакала сядзіба Наркевічаў-Ёдкаў “Малыскоўшчына” у вёсцы Наднёман. Праўда, дарогу да “панскага дома” мы знайшлі толькі дзякуючы падказкам мясцовых.

Ад прыгожага палацу ХІХ ст. сёння засталіся адно руіны. Напаўразбуранымі стаяць гаспадарчыя пабудовы і брама, толькі часткова захаваўся парк.

А вось у ХIХ ст. гэтыя мясціны былі цэнтрам вынаходніцтва, прыродазнаўства і медыцыны. Тут жыў і плённа працаваў фізік, медык і біёлаг Якуб Сармат Жыгімонт Наркевіч-Ёдка, навуковыя працы якога ведалі нават у далёкім замежжы. У 1888 г. прафесар абсталяваў у Наднёмане метэаралагічную станцыю і адкрыў першы на Беларусі санаторый для сухотных і нервовых хворых. Іх лячылі электратокам, фітатэрапіяй, гімнастыкай, мясцовай мінеральнай вадой і кумысам (дарэчы, каб заўсёды мець экзатычны напой, спецыяльныя пароды коней сюды прывозілі ажно з далёкай Башкірыі). У якасці лекавых сродкаў выкарыстоўвалі таксама сонечнае святло (у аранжарэі быў абсталяваны салярый) і музыку.

У 1921 г. маёнтак быў разрабаваны. Новыя ўлады вывезлі ў невядомым накірунку навуковае абсталяванне, кнігі з бібліятэкі, асабістую маёмасць былых уладальнікаў. Да Другой сусветнай вайны у палацы месціўся дзіцячы санаторый. Падчас ваенных дзеянняў будынак быў узарваны партызанамі, а пазней яго так і не аднавілі. Разбурэнні працягваюцца і дагэтуль...

Склеп на фамільных могілках Наркевічаў-Ёдкаў за савецкім часам быў моцна пашкоджаны, а пахаванні зняважаны. І толькі гадоў з пяць таму могілкі былі спарадкаваны.

У ваколіцах вёскі злучаюцца рэкі Нёманец, Уса, Лоша ды Тур’я, і пачынае свой шлях да Балтыйскага мора Нёман. У гэтым неверагодна прыгожым месцы мы і заночылі.

На другі дзень, ужо па дарозе да станцыі Энергетыкаў, мы зазірнулі ў вёску Першамайск, каб агледзець сядзібу Завішаў “Кухцічы”. На жаль, збудаваны ў першай палове ХІХ ст. сядзібны дом не захаваўся. Засталіся толькі левы і правы флігелі, вадзяны млын, рэшткі парку ды некаторыя гаспадарчыя пабудовы. Усё гэта цяпер месціцца на тэрыторыі сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя. Левы флігель яшчэ некалькі год таму меў жыхароў, а правы ўжо даўна закінуты.

Побач знаходзіцца кальвінскі збор, узведзены ў 1560-70я гг. Пазней быў перабудаваны на касцёл, а ў далейшым выкарыстоўваўся як пахавальня мясцовых землеўладальнікаў. Аднак па меркаванні некаторых даследчыкаў, гэта перайманне Смаргонскага кальвінскага збору, створанае ў сяр. XIX ст. Як па мне, дык у любым выпадку помнік варты ўвагі.

Зазірнулі мы і ў вёску Кухцічы, дзе на старых мясцовых могілках стаіць каларытная драўляная царква к.ХІХ ст. Баюся, міне яшчэ некалькі год, і ад храма застануцца толькі парослыя мохам паваленыя дошкі.

Вось такім яно было, наша невялічкае падарожжа. 

Фатаграфіі аўтара, а таксама Сяргея Раманоўскага і Нэлі Арцёменка
-15%
-14%
-20%
-50%
-10%
-10%
-30%
-33%
-20%
-40%
-10%